Stress kan in een aantal jaren zó hoog oplopen dat u opgebrand raakt. Pieter de Koning en Marcus van den Roovaart ontwikkelden samen met een groep professionals, met wie zij al jaren kennis en ervaringen delen, een grondige aanpak voor een fundamentele verandering bij herstel van burn-out.

Het lijkt of we er niet echt aan willen: de ernst en omvang van burn-out worden na twintig jaar oplopende verzuimcijfers, nog steeds onderschat. Burn-out is op weg welvaartsziekte nummer één te worden: een miljoen Nederlanders zit in de gevarenzone.1 Waren het vroeger de vijftigers die opgebrand raakten, nu worstelt al een kwart van de studenten met burn-out klachten.2 Volgens verschillende wetenschappelijke bronnen is twee derde van de doktersbezoeken tegenwoordig stressgerelateerd.3 Dit heeft zowel grote financiële als psychosociale gevolgen voor mens én maatschappij.

Situatie alarmerend

In de behandelpraktijken van Pieter en Marcus melden zich dagelijks mensen die worstelen met burn-out klachten. Dit is een alarmerende situatie, menen zij: drie miljoen werknemers geven aan behoefte te hebben aan maatregelen tegen werkstress4, ondertussen neemt het aantal mensen met burn-out nog steeds toe.

‘Burn-out bestaat uit een hele reeks van symptomen, die niet altijd als zodanig herkend worden,’ zegt Marcus. Alhoewel de diagnose burn-out niet is opgenomen in de DSM-V (de Diagnostical Statistical Manual of Mental Disorders) wordt de diagnose burn-out wel vaak gesteld door artsen en ook mensen zelf hanteren deze diagnose. ‘Er wordt echter opvallend weinig ingegrepen op deze veel voorkomende reden van verzuim,’ merkt Pieter op. Het lijkt erop dat burn-out klachten er nu eenmaal bij horen in onze steeds meer prestatiegerichte maatschappij en dat vindt hij een zorgwekkende ontwikkeling: ‘Niet alleen voor mensen met burn-out zelf, maar ook voor hun directe omgeving. Kijk eens naar situaties in ziekenhuizen: het is al sinds 2015 bekend dat een op de acht specialisten last heeft van burn-out klachten, maar ziekenhuizen hebben hiervoor nog steeds geen preventief beleid ontwikkeld.’5

Overprikkeling

Onze huidige maatschappij worstelt met heel andere gevaren dan vroeger. Direct levensbedreigende situaties, zoals bij de Neanderthalers, zorgden voor een korte stressrepons waarbij hartslag en bloeddruk omhoog gingen en stresshormonen in het bloed kwamen. Dit had een belangrijke overlevingsfunctie en staat in de evolutietheorie bekend als het better safe than sorry-principe.3 De ‘gevaren’ van onze huidige 24-uurs economie zijn echter van een heel andere aard. Direct levensbedreigende situaties zijn grotendeels verdwenen, maar de voortdurende druk, werkstress, een sluipend gevoel van onveiligheid en de verleidingen van sociale media met non-stop informatie lijken ons alarmsysteem steeds meer continu aan te jagen. Dit heeft vooral een overprikkeling van ons mentale systeem tot gevolg.

Onze hersenen reageren nog steeds hetzelfde: met de aanmaak van de stresshormonen adrenaline en cortisol, om de druk de baas te zijn en te kunnen blijven presteren. Ons stressregulatiesysteem raakt steeds meer ontregeld omdat het de overload aan prikkels niet op tijd kan verwerken. ‘Neem daarbij het feit dat mensen steeds minder bewegen,’ voegt Marcus toe, ‘dat is vragen om moeilijkheden: mentale overstress in combinatie met fysieke onderstress is als een stilstaande auto die op volle toeren draait, en die raakt oververhit. Voordat iemand burn-out raakt, leeft hij of zij geen maanden, maar vaak al jaren in een fight-flight-freeze modus; gewenning en soms verkeerd medicatiegebruik zorgen ervoor dat we vaak te laat aan de bel trekken.’ Onderzoek toont al langer aan dat we ziek kunnen worden van langdurige stressresponsen.6 Hoge werkstress bijvoorbeeld, verhoogt vier keer de kans op hart- en vaatziekten.7

Burn-out klachten

‘Burn-out is een ingrijpende fysieke, psychische én emotionele ontregeling, waarbij gaandeweg allerlei klachten ontstaan,’ vertelt Pieter. ‘Het is daarom belangrijk dat men inzicht krijgt in wat er precies aan de hand is.’ Iemand die burn-out is, kampt met ernstige symptomen zoals extreme vermoeidheid, hoofdpijn, zweten, slecht slapen, spierpijnen, aandachts- en concentratieklachten en vooral een nerveuze spanning in zijn of haar hele lijf. ‘Het adequaat omgaan met deze klachten levert vaak nog meer spanning op in relatie met een partner, werkgever of bedrijfsarts. Want de psychische symptomen zoals labiliteit, angst, besluiteloosheid en een voortdurend gevoel van falen of nutteloosheid, zijn aan de buitenkant maar deels zichtbaar en moeilijk in te voelen als u dat nooit heeft meegemaakt,’ weten beide behandelaars van vele cliënten uit hun praktijk. ‘Let wel, het lichaam is oneindig intelligent en kent vele manieren om zolang mogelijk in een redelijke staat van evenwicht te blijven; ziektesymptomen zijn immers signalen en een inspanning van het lichaam om te kunnen herstellen. Maar als er te veel prikkels blijven binnenkomen, én er is geen energie meer om deze te verwerken, dan kan het lampje ineens uitgaan,’ vertellen zij. ‘U kunt nergens meer tegen en niets meer aan. System shut down. U bent opgebrand.’

Eigenzinnige aanpak

De Mens tot Mens-aanpak van Marcus en Pieter is gebaseerd op een holistisch mensbeeld en gaat uit van het zelfherstellend vermogen van de mens. Er is bereidheid en wilskracht voor nodig om burn-out te overwinnen, en daarbij is hulp onontbeerlijk. Volgens de behandelaars is een veilige en liefdevolle omgeving een voorwaarde om zelf herstel in gang te kunnen zetten. Mens tot Mens is vooral gericht op herstel bij burn-out in groepsverband, omdat de trainers overtuigd zijn (en uit eigen ervaring weten) dat de werking van een groep effectiever is dan wanneer alleen individueel wordt gewerkt aan herstel.

Voordat herstel in gang gezet wordt, richt de groep allereerst de blik naar binnen, op zoek naar de oorzaak van de burn-out. Naast het delen van ervaringen gaan deelnemers ook de confrontatie met pijn(en) in hun lichaam aan. Tevens wordt de eventuele partner in het herstelproces betrokken. Naast het groepsproces lopen parallel individuele counselingssessies en dieptemassages. Ook worden leef- en voedingsadviezen gegeven. ‘Meer dan dertig jaar ervaring in het begeleiden van zowel individuele als groepsprocessen, heeft ons geleerd dat deze route een weg is naar herstel op alle niveaus: mentaal, fysiek en emotioneel.’

Voor het gehele artikel: Een eigenzinnige aanpak bij burn-out

 

Share
This

Post a comment